Тиҙәк һуғыу өмәһе, ғәҙәттә, май айынан июль уртаһына тиклем, бесән ваҡыты башланғансы, ойошторолған. Август-сентябрь айҙарында иһә бөтөнләй тиерлек тиҙәк әҙерләү менән шөғөлләнмәгәндәр, сөнки уны һәйбәт итеп киптереү өсөн ҡояшлы ғына түгел, ә эҫе көн кәрәк.

Күрше-күләнде, туған-тыумасаны тиҙәк һуғыу өмәһенә кистән үк әйтеп ҡуйғандар, ҡышҡылыҡҡа яғыулыҡ әҙерләүҙә ярҙам итеүҙәрен һорағандар.

Ауылдаштарын ярҙамға йышыраҡ балаларын яңғыҙ тәрбиәләгән, яғыулыҡ әҙерләргә көсөнән килмәгән ҡатын-ҡыҙҙар саҡырған, сөнки был эште башҡарыу өсөн күмәк көс талап ителгән.

Тиҙәктән яғыулыҡ әҙерләү технологияһы бик ябай. Көҙ, ҡыш һәм яҙ буйына мал-тыуар — ат, һыйыр, һарыҡ тиҙәген йыйып барғандар. Башлыса, аттың, сөнки башҡорттар хужалыҡтарында күпләп йылҡы тотҡан.

Ҡояшлы, эҫе көндәр башланғас та һарайҙағы тиҙәкте ихатаға сығарғандар. Ҡышын малдарҙың аҫтына түшәлгән һалам менән бергә баҫырылып ятҡан тиҙәкте балта менән киҫәктәргә бүлгәндәр.

Тиҙәк һуғыу һәр ваҡыт иртән башланған. Унда өлкәндәр ҙә, балалар ҙа ҡатнашҡан. Күмәк эш йыр-моң менән оҙатылып барған:

Хәйбулла районының бәләкәй генә Әҙел ауылында үткәрелгән йолала дала башҡорттарында тиҙәктән яғыулыҡ әҙерләүҙең икенсе төрлө ысулы асыҡ күрһәтелгән.

Был байрамдың төп маҡсаты — халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын һаҡлау. Бурысы — йыйылған ҡунаҡтарға элек дала башҡорттарының нисек итеп тиҙәктән яғыулыҡ эшләп, өйҙәрен йылытыуҙарын күрһәтеү.

Халыҡ байрамын Хәйбулла районының мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, «Ағинәй» ҡатын-ҡыҙҙар клубы һәм урындағы халыҡ ойошторҙо.

Ҡатнашма тулыһынса әҙер булғас, уны «тейешле» формаға килтереү өсөн тасҡа һалалар. Күпмелер ваҡыт үткәндән һуң өмәселәр тастағы тиҙәкте ергә бушатып, унан ҙур йәймәләр эшләп, асыҡ һауала киптерәләр.

Тас урынына ағастан яһалған ҡалыптарҙы ла файҙаланалар. Әҙер «кирбестәрҙе» артабан һаҡлау өсөн бейек кәбән һымаҡ итеп өйөп ҡуялар.

Тиҙәктең утынға ҡарағанда өҫтөнлөгө шунда: яҡҡанда бер ҡасан да осҡоно булмай. Янғын күҙлегенән ул утын ағасына ҡарағанда күпкә хәүефһеҙерәк.

Бынан тыш, киптерелгән тиҙәк йылыны оҙағыраҡ һаҡлай, ә сығымы күпкә аҙыраҡ. Ә иң яҡшыһы – һарыҡ тиҙәгенән. Тап ул йылыны яҡшы тота.

Тиҙәкте яҡҡанда еҫе сыҡмауы ла бик мөһим.

Етешһеҙлеге – ҡоро тиҙәк янып бөткәс, унан бер ниндәй ҙә күмер ҡалмай. Шуға күрә уның менән самауыр ҡайнатып булмай.

Тиҙәкте яндырып ебәреү бик еңел. Бының өсөн ҡайын туҙын ҡулланырға мөмкин.

Бер тапҡыр мейескә яғыу өсөн биш-алты брикет етә. Ошондай кирбесте мейескә һалыр алдынан уны урталай бүлгәндәр: ҡоро тиҙәк ҡатламдарға һәйбәт бүленә.

Өмә тамамланғас, йорт хужалары һәр ваҡыт ихатала өлкәндәр өсөн өҫтәл әҙерләгән йәки үләнгә балаҫ түшәгән.

Балалар ата-әсәнән айырым ултырған. Табын ваҡытында балаларға тиҙәк әҙерләүҙә ярҙам иткәндәре өсөн ваҡ аҡса биреү ғәҙәте булған.

Байрам табынының, тиҙәк һуғыу өмәһенең төп ризығы – майлы тары ярмаһы. Тарыны, мөмкинлегенә ҡарап, кемдер һөттә, кемдер һыуҙа бешергән, ләкин һәр ваҡыт май төшөргән.

Өмәлә ҡатнашҡан балалар араһында бер уйын киң таралған булған. Ул алдарына уртаһына май һалынған ҙур табаҡ менән тары ярмаһы ултыртҡас башланған.

Балалар шунда уҡ ҡайнар бутҡала майлы «йылға»лар ағыҙа башлаған. Берәүһе ҡалағы менән үҙенең яғына ағыҙа, әгәр донъя бөтһә, ул нисек «төшөргән» шулай була, ти икән. Икенсеһе уның менән ризалашмайынса: «Юҡ, улай түгел!», — тип ҡаршы килгән.

Уйын берәйһе: «Юҡ, бына шулай була!» — тип, бутҡаны болғатҡансы дауам иткән.

Ҡунаҡтарға тары бутҡаһын, ғәҙәттә, ихаталағы ҡаҙанда бешергәндәр.

Өмәнән һуң тары бутҡаһы менән һыйлағас, нимә бар, бөтәһен дә өҫтәлгә теҙгәндәр. Өйҙәге бар ризыҡ менән һыйлағандар.